Từ Cần Tiền Đến Mê Tiền

CN 8A: Anh em không thể vừa làm tôi Thiên Chúa vừa làm tôi Tiền Của (Mt 6,24).

ĐỀ: TỪ CẦN TIỀN ĐẾN MÊ TIỀN.

Tiền không biết nói, nhưng bao giờ cũng có tiếng nói về tiền. Tuy nhiên, nói chưa nhiều bằng nghĩ. Mấy gia đ́nh không có những người nghĩ đến tiền, dù chỉ trong một buổi.

Tiền chẳng cần ai, nhưng ai cũng cần tiền. Cần mà không dễ có. Muốn có phải lo t́m. T́m hoài vẫn thường không đủ. không đủ nên mới lại cần; cái ṿng lẩn quẩn đó dắt con người làm quen với tiền. Từ quen tới quen thuộc. Từ quen thuộc tới quen thân, cứ thế đồng tiền ung dung đi vào cuộc đời con người bằng đủ mọi đường mọi ngả mọi ngách…

Đồng tiền là vật chất nhưng nó không như sự vật khác. Dù rách, dù hôi nó vẫn được quư. Dù đẹp dù xấu nó vẫn được yêu. Dù mới tinh c̣n thơm mùi mực in hay cũ kỹ nhầu nát, nó vẫn được cất giữ. Phải chăng tương quan giữa người và tiền có ǵ đặc biệt ?

Ta có thể kể ra 3 tương quan :

1- Con người cần tiền.

Con người cần tiền không phải v́ tiền. Mà con người cần tiền v́ tiền cho những trị giá, cho những trị giá vật chất và cho cả trị giá tinh thần. Trị giá vật chất là tôi cần ăn, tiền cho tôi những kư gạo. Tôi cần uống, tiền cho tôi chai nước cam. Tôi cần mặc, tiền cho tôi quần áo. Tôi cần nơi ở, tiền cho tôi mái nhà… Trị giá tinh thần là khi tôi cầm tiền trao cho một người túng thiếu, tôi không mua được cái ǵ vật chất, nhưng tôi có niềm vui v́ đă giúp đỡ. Trị giá tinh thần là khi tôi mua 1 cuốn sách: sách kiến thức mở mang tâm trí tôi, sách thiêng liêng, dạy tôi kết hợp với Chúa hơn. Sách nhân bản giúp tôi sống xứng đáng là người hơn. Một con người hơn con vật nhờ tinh thần.

Trị giá tinh thần cũng có thể là những ngày nghỉ ngơi, những giờ giải trí, những phút vui chơi, tạo thảnh thơi tâm hồn. Phải có tiền mới có những giá trị đó. dùng tiền để mua những nhu cầu, những cái cần thiết cho cuộc sống: đó là thái độ thông thường nhất của những con người trong tương quan với tiền. Con người cần tiền.

Nhưng người ta cũng thường nói: Được voi đ̣i tiên, Muốn được tiên, phải có tiền. Có tiền mua tiên cũng được. V́ thế, từ "cần tiền", con người khi thấy mănh lực hấp dẫn của nó sẽ dễ dàng chuyển sang mê tiền.

2- Con người mê tiền.

Khi thấy đồng tiền không chỉ mua được những trị giá vật chất và tinh thần cần thiết, mà c̣n có thể mua được nhiều cái hơn thế nữa, nhất là trong xă hội tư bản, chuộng đồng tiền, th́ người ta mê tiền, khi mê th́ ca tụng nó:

Đồng tiền là tiên là phật – Là sức bật của tuổi trẻ, Là sức khoẻ của tuổi già, là cái đà của danh vọng, là cái lọng che thân, là cán cân công lư. Ôi đồng tiền, hết ư.

Rồi nh́n vào xă hội, thấy người có nhiều tiền được kính nể. Nghề có nhiều tiền được coi là nghề quư. Người khéo làm ra tiền được coi là người giỏi… v́ thế mà đồng tiền lôi cuốn người ta theo nó. Con người trở thành kẻ mê tiền, để có tiền, th́ được kính nể, được khen là người giỏi, nhanh nhẹn tháo vát thành công. Để được gọi là "ông". "C̣n tiền c̣n bạc c̣n đệ tử – Hết cơm hết gạo hết ông tôi" (N.B.Khiêm)…

Con người cần tiền để giải quyết các nhu cầu. Mà nhu cầu th́ diễn ra hàng ngày. Do đó con người có thói quen dùng tiền. Mà thói quen nào cũng có thể chuyển thành đam mê. Quen chơi bài thành mê cờ bạc. Quen chọi gà thành mê đá gà. Quen dùng tiền, thấy tiền tiện lợi, bỏ túi được, đưa cho ai họ cũng nhận không trả giá kỳ kèo như khi trao đổi đồ vật – th́ mê tiền. Mê đến cực độ th́ mù quáng. Ta gọi đó là tương quan thứ ba:

3- Con người thờ tiền.

Đam mê cái ǵ quá mức th́ tôn thờ cái đó: trở thành mù với tất cả mà chỉ sáng chỉ thấy với cái ḿnh thờ. Người ta nói đâm mê sắc dục th́ mù quáng nhất. Nhưng thiết tưởng tính mê tiền cũng mù quáng không kém. Người đam mê sắc dục tới độ nào đó sẽ biết ḿnh lỗi lầm, hối hận. C̣n người mê tiền th́ có thể mơ đến nó suốt đêm, bàn đến nó suốt ngày, vơ vét nó suốt tháng và tích trữ nó cả năm mà vẫn không thấy (= mù quáng) vấn đề ít ra thỉnh thoảng cần xét lại. Họ tự phụ trong cái mê đó. nhiều khi c̣n mặc cho nó chiếc áo đạo đức: tôi kiếm tiền như thế mới giúp đỡ kẻ khó, mới mở rộng nước Chúa được, mới đủ điều kiện giáo dục con cái.

Bây giờ thử hỏi chúng ta có phải là kẻ mê tiền không th́ chắc gần như 99% ta sẽ trả lời là không, huống hồ là câu hỏi ta có thờ tiền không – th́ càng trăm phần trăm. V́ trên bàn thờ của ta trong gia đ́nh vẫn là trái tim Chúa chứ đâu có đồng bạc nào. Ta đâu có thờ nó.

Nhưng ta không để tiền trên bàn thờ mà để trong ḷng trong trí ta hầu lúc nào cũng nhớ đến nó. – th́ c̣n thờ nó hơn 100 lần ta để trên bàn thờ. Mà có cái lạ là càng giàu càng nghĩ tới nó. Thử làm một quan sát nhỏ: Mỗi tuần có một thánh lễ Chúa nhật, tạm gọi là giờ thờ phượng Chúa đúng nghĩa. Nhưng thử xem ai là kẻ đến trễ, ai là kẻ về sớm, ai là kẻ không đi? H́nh như xă hội, lớp người càng khá giả ra, càng làm ra tiền th́ càng xa Chúa hơn. Ấy là chưa nói thánh lễ giờ kinh ngày thường.

Đồng tiền liền khúc ruột. Đụng tới tiền bạc là đụng tới khúc ruột của nhiều người. Muốn đụng tới mà không đau, cần phải có nhiều giờ để rào trước đón sau, diễn giải dẫn dụ, nhưng điều đó lại không làm được trong giờ phút ngắn ngủi chia sẻ Lời Chúa này v́ cũng c̣n phải kết thúc sớm đặng về lo làm ăn kiếm tiền – dù hôm nay là Chúa Nhật, nữa chứ !

Nhưng ta nhớ rằng Chúa Giêsu nói không ai có thể thờ 2 chủ: vừa thờ Thiên Chúa vừa thờ Tiền Của ! Cái nguy cơ là ta thờ tiền mà ta không biết. Xin cho lời kinh Tin Kính mà ta sắp tuyên xưng trong đó ta tuyên xưng chỉ thờ một Thiên Chúa duy nhất, chỉ tin kính ḿnh Ngài, luôn ở măi trong tâm trí ta, để dù bận rộn làm ăn, ta vẫn không đặt Chúa bên lề.

LM. Anphong Nguyễn Công Minh, ofm
(lấy lại phần lớn bài giảng của Gm Bùi Tuần)

* * * * * *   * * * * * *