Can Đảm Phi Thường

Chúa Nhật 33 Thường Niên

Kính Các Thánh Tử Đạo Việt Nam

 

Vào lúc 9 giờ sáng ngày 19-6-1988 tại Rôma, Thánh Giáo Hoàng Gioan Phaolô II đă long trọng tôn phong 117 vị chân phước tử đạo tại Việt Nam lên hàng hiển thánh, gồm 96 người Việt Nam và 21 vị thừa sai ngoại quốc. Đây là con số tiêu biểu cho hơn 100 ngàn Vị Tử Đạo trong thời gian 300 năm Giáo Hội bị bách hại. 

Trải qua sáu triều Vua: Trịnh, Nguyễn, Tây Sơn, Minh Mạng, Thiệu Trị, Tự Đức, Giáo Hội Việt Nam đă có hơn 100 ngàn Đấng Tử Đạo được ghi nhận trong sổ sách. Trong đó, có 58 Giám mục và Linh mục ngoại quốc thuộc nhiều nước như Pháp, Tây Ban Nha, Bồ đào Nha, Hà Lan, Italia, 15 Linh mục Việt Nam, 340 Thầy Giảng, 270 Nữ tu Mến Thánh Giá, 99.182 Giáo dân. Đó là chưa kể con số rất đông các tín hữu bị chết mất tích trong các đợt bắt Đạo v́ lưu đày, v́ phải trốn tránh vào những nơi hẻo lánh. Đó là chưa kể rất nhiều tín hữu phải chết do cuộc Phân Sáp 400 ngàn người Công Giáo dưới triều Vua Tự Đức. Đó c̣n là chưa kể con số hơn mười mấy vạn người Công Giáo bị chết khi có Phong trào Văn Thân nổi lên tàn sát người Công Giáo... Như thế, con số Tử Đạo phải tính lên đến 300 ngàn người trong ṿng 300 năm. Nếu tính theo tỷ lệ, 100 năm th́ có 100 ngàn Vị Tử Đạo. Và theo tỷ lệ này, cứ một năm, có một ngàn Vị Tử Đạo; và đổ đồng, cứ một ngày, có hơn hai Vị Tử Đạo! 

Đọc lại hạnh các Thánh Tử Đạo Việt Nam, tôi nhận thấy các ngài can đảm phi thường, v́ yêu mến Chúa Kitô nên coi nhẹ mọi cực h́nh đau đớn, một ḷng trung thành giữ vững đức tin. Ḍng máu tử đạo ấy đă trở thành những hạt giống Tin mừng, đem lại cho Giáo Hội Việt Nam những mùa gặt bội thu. 

1.Trung Thành Với Đức Tin

Đối với các Thánh Tử Đạo, Thiên Chúa là trên hết. Thiên Chúa là tất cả. Lập trường của các ngài là: "Thà chết chứ không thà bỏ đạo, bỏ Chúa". Các ngài đă trung thành giữ vững đức tin trước mọi thử thách gian lao. Các ngài đă dám đánh đổi điều cao quư nhất là mạng sống của ḿnh để làm chứng cho niềm tin vào Thiên Chúa mà các ngài tôn thờ. Xin kể ra đây một vài chứng từ về ḷng trung thành (x.Thiên Hùng Sử). 

- Thánh Anê Thành, một người mẹ của 6 đứa con. Trong cơn đau đớn v́ bị tra tấn đă nhắn nhủ cô con gái đến thăm người trong tù rằng: "Con chuyển lời mẹ nói với các anh chị em con: Hăy coi sóc việc nhà, giữ đạo sốt sắng, đọc kinh sáng tối, dâng lễ mỗi ngày, cầu nguyện cho mẹ vác thánh giá Chúa đến cùng. Chẳng bao lâu mẹ con ta sẽ đoàn tụ trên Nước Thiên Đàng". Lời sau cùng của bà là: "Giêsu Maria Giuse, con phó thác hồn con và thân xác con trong tay Chúa, xin ban cho con trọn niềm tin ở Chúa." 

- Thánh Luca Th́n, 39 tuổi, cai tổng. Người đă viết khi bị bắt bước qua thánh giá: "Tôi là một Kitô hữu. Tôi sẵn sàng chấp nhận mọi cực h́nh, thậm chí cả cái chết đau đớn nhất, hơn là vi phạm một lỗi dù rất nhỏ trong đạo tôi thờ". 

- Thánh Giuse Lựu, trùm họ Mặc Bắc (Vĩnh Long) đă tâm sự với một linh mục bạn tù rằng: "Xin cha cầu Chúa ban sức mạnh và ḷng can đảm cho con. Con sắp phải đi đày. Con xin trao cho Chúa tất cả mọi sự thuộc về con. Con bằng ḷng dâng cho Người hy sinh lớn lao hơn hết là gia đ́nh, vợ con của con". 

- Thánh Matthêu Gẫm, 34 tuổi, một thương gia giàu có, dù bị hành hạ, bị gông xiềng nhưng vẫn luôn b́nh tĩnh vui tươi. Ngài nói: "Tôi có ăn trộm, ăn cướp ǵ đâu mà buồn. Được chết v́ đạo là điều tốt lắm". 

- Thánh Laurensô Ngôn, 22 tuổi, một nông dân, đă trả lời khi các quan bắt ngài bước qua thánh giá: "Tôi giữ đạo tôn thờ Chúa tể trời đất. Thánh giá là phương thế Chúa dùng để cứu độ nhân loại. Tôi chỉ có thể tôn kính chứ không bao giờ chà đạp. Tôi sẵn ḷng chịu chết v́ đức tin vào Thiên Chúa của tôi". 

- Thánh Matthêu Phượng, trùm họ, đă nói với các con ḿnh rằng: "Các con của cha ơi! Đừng khóc, đừng buồn làm chi v́ cha đang gặp được vận hội may mắn". 

- Thánh Đaminh Ninh, 21 tuổi, nông dân, đă hiên ngang phát biểu: "Nếu làm con cái không được phép sỉ nhục cha mẹ ḿnh, th́ làm sao người Kitô hữu lại có thể chà đạp h́nh ảnh của Đấng tạo thành trời đất? Xin các quan thi hành điều các quan muốn. C̣n tôi không bao giờ xúc phạm thập giá Chúa tôi đâu". 

- Thánh Phêrô Dũng yên ủi vợ: "Hăy vui mừng v́ tôi được hy sinh mạng sống cho Chúa Kitô". 

- Thánh Emmanuel Phụng, trùm họ, trước khi bị siết cổ đă trao cho con gái một ảnh thánh giá và nói: "Con hăy nhận lấy kỷ vật của cha. Đây là ảnh Chúa Giêsu Kitô, Chúa chúng ta. Ảnh này quư giá hơn vàng bạc bội phần. Con hăy luôn mang nơi cổ và trung thành cầu nguyện sớm chiều con nhé". 

2. Can Đảm Phi Thường

V́ đức tin, các ngài đă phải chịu đủ mọi thứ cực h́nh dă man. Bị gông cùm, bị xiềng xích, bị nhốt trong cũi, bị đánh đ̣n, bị bỏ đói, bị voi giầy, bị trói ném xuống sông, bị đổ dầu vào rốn rồi cho bấc vào mà đốt, bị đóng đinh vào ván rồi đem phơi nắng, bị chặt đầu, bị thắt cổ, bị thiêu sống, bị phân thây ra từng mảnh… Có 79 vị bị trảm quyết (bị chặt đầu); 18 vị bị xử giảo (bị thắt cổ); 8 vị chết rũ tù; 6 vị bị thiêu sinh; 4 vị bị lăng tŕ (phân thây ra từng mảnh); 1 vị bị tử thương và 1 vị bị bá đao. 

- Ḷng lang dạ sói của con người nghĩ ra mọi thứ h́nh phạt tàn ác, thật kinh hoàng sởn tóc gáy khi nghe kể về cái chết của Cha Cố Du theo kiểu bị xử bá đao: "Ngày 30-11-1835, họ chọn Thợ Đức làm pháp trường để xử ngài. Sáng sớm hôm đó, họ điệu ngài đến nơi hành h́nh. Bên một ḷ than đang cháy đỏ rực có 5 tên lính cầm 5 chiếc ḱm sắt đă được nung đỏ. Nghe lệnh, cùng một lúc cả 5 tên kẹp ḱm nung đỏ vào ḿnh ngài kéo ra những miếng thịt khét lẹt. Họ vu cho ngài móc mắt trẻ con khi rửa tội. Làm điều ám muội khi cử hành lễ cưới và cho ăn thịt người khi rước lễ. Sau đó họ tiếp tục gây thêm những thương tích nữa cho đến khi ngài bất tỉnh th́ họ mới hành quyết. Họ cột chân tay ngài vào cây cột. Hai bên lính cầm ḱm chờ sẵn. Cha Du ngửa mặt lên trời cầu nguyện dâng mạng sống ḿnh cho Chúa. Sau hồi trống báo hiệu, hai tên lính cầm ḱm kẹp vào ngực ngài kéo ra 2 miếng thịt nơi vú liệng xuống đất, một tên lính khác cầm dao xẻo thịt phía sau hông, rồi đến bắp đùi th́ chúng lấy ḱm kéo ra rồi lấy dao xẻo đứt từng miếng… làm cha rất đau đớn. Không được bao lâu th́ ngài ngất đi, đầu rũ xuống và ngài về chầu Chúa lúc 17giờ ngày 30-11-1835. Cha Du chết rồi bọn lính c̣n chặt đầu ngài cho vào một chiếc thùng đầy vôi, cởi trói lật xác úp xuống rồi phân thây ra từng khúc bỏ tất cả vào thùng vôi. Đầu ngài họ đem treo 3 ngày ở giữa chợ rồi xay nát, bỏ chung với thùng vôi đựng xác ngài đoạn quăng cả xuống biển cho mất tích". 

- Thánh Giám mục Xuyên, chân tay bị trói vào bốn cọc. Năm lư h́nh cầm 5 cái ŕu, sẵn sàng nghe lệnh quan án sát. Vừa nghe lệnh, hai lư h́nh chặt hai chân, hai lư h́nh chặt hai tay, đến lượt lư h́nh thứ năm chặt đầu. Rồi họ mổ bụng ngài cắt lấy ruột gan. 

- Hai Cha Điểm và Khoa bị trói chân tay vào cột, lư h́nh tṛng dây vào cổ. Nghe hiệu lệnh, lư h́nh cầm hai đầu dây xiết mạnh cho đến khi hai vị nghẹt thở và lịm dần. 

- Sáng ngày 5-6-1862, trước sự chứng kiến của rất đông người, hai giáo dân: Thánh Toại và Thánh Huyên bước vào cũi tre để bị thiêu sinh. Những người hiện diện đều xúc động khi nghe rơ các ngài cất tiếng nguyện cầu thật lớn, trong khi ngọn lửa hồng phừng phực bốc cao, thiêu đốt hai ngài. 

- Sau ba tháng tù tại B́nh Định, ông Anrê Nguyễn Kim Thông nhận được án phát lưu vào Vĩnh Long. Đường từ B́nh Định vào Nam xa xôi, ông Thông cùng với bốn chứng nhân khác. V́ tuổi già sức yếu, lại phải mang gông xiềng, ông bước đi một cách rất khó khăn, mệt nhọc. Mỗi ngày chỉ đi được bảy tám dặm, dưới ánh nắng gay gắt. Tối đến, đoàn tù nhân được tạm giam trong các đ̣n quan, hay nhà tù địa phương. Được vài ba ngày, lính thấy ông Thông đuối sức quá, sợ không thể đi tới nơi, th́ thương t́nh tháo gông xiềng cho ông. Đến Chợ Quán, thấy t́nh trạng sức khỏe của ông quá tàn tạ, Cha Được đă đến ban phép xức dầu cho ông. Sau đó ông lại phải mang gông xiềng tiếp. Khi ông đặt chân lên đất lưu đày, ông chỉ kịp đọc kinh ăn năn tội, vài kinh kính mừng, rồi tắt thở. Hôm đó là ngày 15 tháng 5 năm 1855. 

3. Coi Thường Sự Đau Đớn 

Là con người, ai mà không sợ đau khổ, ai mà không tham danh tranh lợi, ai mà không tham sống sợ chết! Nhưng với ơn Chúa, các vị tử đạo đă thắng vượt những khổ h́nh dă man. Ḷng yêu mến Chúa đă giúp các ngài vượt thắng tất cả: thắng vũ lực, thắng quyền bính vua chúa trần gian, thắng ma quỷ, và thắng chính ḿnh. V́ thế các ngài xem nhẹ khổ h́nh, vui mừng và hănh diện v́ được chết cho đức tin. 

- Trước khi bị chém, Thánh Giám mục An nói với viên quan chỉ hay: "Tôi gửi quan 30 quan tiền để xin một ân huệ: Đừng chém tôi một nhát nhưng 3 nhát. Nhát thứ nhất tôi tạ ơn Thiên Chúa đă tạo dựng nên tôi, và dẫn tôi đến Việt Nam giảng đạo. Nhát thứ hai để nhớ ơn cha mẹ sinh thành ra tôi. Nhát thứ ba như lời di chúc cho các bổn đạo của tôi, để họ bền chí chết v́ đức tin, theo gương vị chủ chăn. Và như thế họ đáng hưởng hạnh phúc cùng các Thánh trên trời". 

- Năm vị: Đaminh Nhi, Đaminh Mạo, Đaminh Nguyên,  Anrê Tường, Vinhsơn Tưởng, bị xử chém đầu, th́ trừ ông Đaminh Nhi, c̣n bốn vị đều yêu cầu lư h́nh, thay v́ chém một nhát, th́ xin được chém 3 nhát để tỏ ḷng tôn kính Chúa Ba Ngôi. 

- Thánh Hồ Đ́nh Hy bị chém đầu, nhưng trước khi đem đi xử, giữa kinh thành Huế, trong ba ngày 15,18 và 21 tháng 5 năm 1857, thân ḿnh ngài đầy thương tích, quần áo tả tơi, dính đầy máu, đi đứng lảo đảo như muốn té nhào, bị điệu qua các đường phố, những khu chợ và quanh thành nội. Lính mở đường đi trước rao tên tử tội, mỗi khi tới ngă ba đường, phố, chợ và công trường, người tử tội bị đánh 30 trượng, lính vác loa rêu rao: "Thằng theo tà đạo, đứa ngỗ nghịch, bất hiếu với cha mẹ, cưỡng lại luật pháp triều đ́nh. V́ thế bị kết án tử h́nh. Bọn Gia Tô tin rằng chết v́ đạo sẽ lên Thiên đàng. Điều đó có đúng hay sai, không cần biết. Gia Tô của nó ở đâu? tại sao thấy nó khổ mà không đến cứu?". 

- Sau một năm tù giam, Anrê Trọng vẫn cương quyết tuyên xưng đức Tin, các quan quyết định ngày xử là thứ bảy ngày 28-11-1835. Sáng hôm đó, ngài gặp lại người anh họ. Người anh họ hỏi Thánh nhân có muốn ăn ǵ không? Anrê Trọng trả lời: "Em muốn giữ chay để dọn ḿnh tử đạo", rồi nói tiếp: "Xin anh giúp đỡ mẹ em, chúng ta là anh em, mẹ em cũng sẽ yêu thương anh. Xin nhắn lời với mẹ em: Đừng lo ǵ cho em, cầu chúc mẹ măi măi thánh thiện và sẽ hài ḷng v́ con trai ḿnh luôn trung thành với Chúa cho đến chết". Nhưng người anh họ chưa kịp về nhắn tin, bà mẹ của Anrê Trọng đă đến đón con và theo con đến tận đầu chợ An Ḥa, nơi Anrê sẽ bị xử. Gặp con, bà chỉ nói một câu: "Bấy lâu nay xa nhà, thời gian ở tù, con có nợ nần ǵ ai không? Nếu có th́ cho mẹ biết, mẹ sẽ trả thay con". Khi được con cho biết là không vướng mắc ǵ với ai, bà tiếp tục đi sát bên con, b́nh tĩnh nói với con những lời đầy khích lệ. Đến nơi xử, khi quân lính tháo gông xiềng, Thánh Trọng đón lấy, đưa cho anh lính cạnh bên và căn dặn: "Xin nhờ anh đưa giùm cái này cho mẹ tôi, để bà làm kỷ niệm". Mẹ anh đứng gần bên nghe rơ, bà nhận lấy kỷ vật đó và chưa cho là đủ, bà c̣n muốn đón nhận chính thủ cấp của con ḿnh nữa. Bà can đảm, bước ra xin viên quan chỉ huy trao thủ cấp con trai cho bà. Bọc trong vạt áo rồi gh́m chặt vào ḷng, bà vừa hôn vừa lập đi lập lại: "Ôi con trai yêu quư của mẹ, con nhớ cầu nguyện cho mẹ". Rồi bà đem về an táng trong nhà. 

Các Thánh Tử Đạo coi thường đau đớn với ḷng can đảm lạ lùng là v́ các ngài trung thành với đức tin. Do đó, các ngài vui mừng được chết v́ Chúa Kitô. Các ngài đă chết dưới ngọn đao phủ là chết cho Chúa Kitô như chính Chúa Kitô đă chết cho các ngài. Các Thánh Tử Đạo hiên ngang v́ đă đáng được chịu đau khổ cho Chúa Kitô. Các ngài chẳng màng chi đến việc nhân loại trao tặng huy chương, huân chương, chiến công. Các ngài chết tử đạo là chết v́ Chúa Kitô, đơn thuần và tinh khiết, trong sáng và huyền diệu, can trường và khiêm nhu (x.Thiên Hùng Sử, trang 4). Chết v́ Chúa Kitô là niềm hạnh phúc "Phúc thay ai bị bách hại v́ sống công chính, v́ Nước Trời là của họ. Phúc thay anh em khi v́ Thầy mà bị người ta sỉ vả, bách hại và vu khống đủ điều xấu xa. Anh em hăy vui mừng hớn hở, v́ phần thưởng dành cho anh em trên trời thật lớn lao" (Mt 5,10-12; x.Lc 6,22). Chính trong ánh sáng của Chúa Kitô, Vị Tử Đạo tiên khởi mà chúng ta có thể nói về Các Thánh Tử Đạo Việt Nam bằng câu Phúc âm: "Đầy tớ không lớn hơn chủ" (Ga 15,20); "Nếu chúng đă bách hại Thầy, chúng sẽ bách hại các con... Đây Thầy sai các con như con chiên đi vào giữa sói rừng… Hăy coi chừng người đời, họ sẽ nộp các con nơi toà án. Khi họ bắt bớ, các con đừng lo phải nói thế nào, v́ không phải các con, nhưng Thánh Linh của Thầy sẽ nói trong các con… Các con sẽ bị mọi người ghét bỏ v́ danh Thầy. Nhưng ai bền đỗ đến cùng, người ấy sẽ được cứu độ." (Mt 10,16-25). Các Thánh Tử Đạo không t́m đến cái chết mà chỉ trung thành với đức tin cho dù phải chịu muôn vàn gian truân đau đớn. Các ngài t́m cách nên giống đời sống của Thầy Giêsu, nhất là giống cử chỉ yêu thương tột cùng đă đưa Thầy đến cái chết. 

Chân dung Các Thánh Tử Đạo Việt Nam được tô điểm bằng muôn ngàn vạn nét. Nét căn bản nhất chính là Niềm Tin Phục Sinh. Tin vào Chúa Kitô đă chết và đă sống lại nên các ngài đă chấp nhận tất cả mọi cực h́nh, vượt thắng mọi truân chuyên. Yêu mến Chúa Kitô và bước theo Người nên các ngài luôn sống niềm tín thác, lạc quan. Trong nhà tù vẫn cầu nguyện và hát thánh ca, thánh vịnh. Ra pháp trường vẫn cầu nguyện và hát khúc khải hoàn Alleluia, luôn hướng về trời cao với niềm Hy Vọng Phục Sinh và cất cao hát măi cho đến khi đầu rơi khỏi cổ. Cái chết chẳng có giá trị ǵ, chính sự sống mới làm nên muôn điều huyền diệu. Sự sống đó chính là t́nh yêu với tất cả những ǵ cao thượng và chân thật. T́nh yêu đó bừng lên mănh liệt trong mầu nhiệm tự huỷ và hiến dâng. Chết là mất tất cả, nhưng 117 hiến tế t́nh yêu cũng là 117 chứng từ niềm tin của những con người xác tín rằng: chết v́ Đức Kitô, chết đi là sống lại trong cuộc sống muôn đời; chết là chiến thắng; chết là để đi về sự sống vĩnh cửu; chết là cánh cửa im ĺm được mở ra để về với Đấng là Sự Sống vĩnh hằng. 

4. Kế Thừa Ḍng Máu Hào Hùng Để Tiếp Nối Sứ Vụ Loan Tin Mừng

Hạt giống Tin Mừng Đức Giêsu Kitô đă đến với quê hương Việt Nam gần năm thế kỷ. Trước đó cả ngàn năm đă có ba tôn giáo lớn là Phật Giáo, Khổng Giáo, Lăo Giáo và Tín Ngưỡng dân gian ăn sâu vào tâm hồn người Việt Nam. Phong tục tập quán, văn hóa Việt Nam, con người Việt Nam, đă được nhào luyện bởi tất cả những mầm sống cũng như giới hạn các tín ngưỡng đó. 

Trên nền tảng một đời sống tâm linh phong phú mà Phật Giáo, Khổng Giáo, Lăo Giáo và nhất là Đạo Ông Bà đă xây dựng từ hơn một ngàn năm, hạt giống Tin Mừng đă nẩy mầm và trổ sinh nhiều hoa trái. Tinh thần hiếu khách, ḷng bao dung làm cho người Việt Nam sẵn sàng tiếp xúc với những người tỏ ra có thiện cảm với ḿnh, cho dù họ từ xa đến. Với những đức tính như ḷng hiếu thảo đối với ông bà cha mẹ, kính trên nhường dưới trong gia đ́nh, với một tâm hồn yêu thích tĩnh mịch và chiêm niệm, người Việt Nam là một mảnh đất tốt để đón nhận những giá trị thiêng liêng hàm chứa trong Tin Mừng. 

Nhờ các nhà truyền giáo, từ các thế hệ tiền nhân, người Việt đă nhận lănh nhiều điều tốt lành: những thường thức về vệ sinh, khoa học, những hiểu biết mới, những đồ vật quư hiếm cũng như những trợ giúp vật chất dù rất khiêm tốn, những nhân vật thánh thiêng đầy nhân ái... khiến họ, nhất là những người thuộc lớp b́nh dân, sẵn sàng đón nhận giáo lư mà những người tốt lành như vậy mang đến cho họ. Nhờ đó, những tập tục phi lư và phi nhân (bùa mê, sát tế) như một gánh nặng đè lên cuộc đời của họ nay được cởi bỏ. Khi đă t́m gặp một vị thần đầy yêu thương, họ liền cảm thấy được giải thoát và tin theo. 

Rao giảng Tin Mừng cho họ cần gắn liền với phát triển cuộc sống, quan tâm săn sóc sức khỏe, nâng cao văn hóa giáo dục. Người Kitô hữu sống giữa ḷng đời và chia sẻ đời sống của anh chị em chung quanh ḿnh. Loan báo Tin Mừng là chia sẻ cuộc sống, một cuộc sống như chính Chúa Giêsu đă sống, là yêu thương mọi người, và yêu thương đến cùng. (x. Ga 13,11), yêu thương đến nỗi dám chấp nhận hy sinh tính mạng cho những người ḿnh yêu. (x. Ga 15,13). 

Các Thánh Tử Đạo là những chứng nhân can trường dám chết cho niềm tin, sống cho t́nh yêu, và loan báo chân lư Tin Mừng. Làm chứng cho Chúa, nếu không phải đổ máu th́ cũng phải chấp nhận mất mát thiệt tḥi. Làm chứng đ̣i trả giá. Giá càng cao th́ lời chứng càng đáng tin. 

Các Thánh Tử Đạo đă làm chứng bằng cái chết. Chúng ta được mời gọi làm chứng bằng cuộc sống. Các Thánh Tử Đạo đă làm chứng trong thời bị bách hại. Là con cháu các ngài, chúng ta được mời gọi làm chứng trong bối cảnh xă hội Việt Nam hôm nay. Làm chứng chính là "làm muối", "làm men", "làm ánh sáng"... như những h́nh ảnh chính Chúa Giêsu đă dùng khi trao sứ mạng cho các môn đệ. Muối, men, ánh sáng th́ không ồn ào áp chế, công việc của nó là âm thầm hiện diện, và chỉ cần hiện diện đúng như bản chất của ḿnh, tự khắc môi trường xung quanh nó sẽ thấm mặn, sẽ dậy men, và sẽ đầy ánh sáng. Sống đạo như thế, chúng ta góp phần làm chứng nhân cho Chúa, cho Phúc Âm. 

Lạy các Thánh Tử Đạo Việt Nam, xưa các Ngài đă can đảm phi thường làm chứng cho Phúc Âm. Xin giúp chúng con hôm nay cũng biết can đảm sống theo Phúc Âm để làm chứng cho Chúa trong đời sống hằng ngày. Amen. 

Lm. Giuse Nguyễn Hữu An

* * * * * *   * * * * * *