Lịch Sử Ngày T́nh Yêu (Valentine's Day)

 

Valentine's Day (Ngày T́nh Yêu) hay Saint Valentine's Day (Lễ Thánh Valentine) là ngày lễ được nhiều người trên thế giới kỷ niệm vào ngày 14 tháng 2. Tại các nước nói tiếng Anh, đây là ngày truyền thống để những người yêu nhau bày tỏ t́nh yêu bằng cách gởi thiệp Valentine, tặng hoa hoặc tặng bánh kẹo cho nhau. Ngày lễ đặt theo tên của 2 vị trong số nhiều vị tử đạo Thiên Chúa giáo thời sơ khai tên là Valentine. Các vị thánh được tưởng nhớ ngày 14 tháng 2 là Valentine thành Rôma (Valentinus presb. m. Romae) và Valentine thành Terni (Valentinus ep. Interamnensis m. Romae).

 

Thánh Valentine thành Rôma là linh mục, tử đạo khoảng năm 269 và được an táng tại Via Flaminia. Hài cốt của ngài để ở nhà thờ thánh Praxed tại Rôma và ở nhà thờ Carmelite trên đường Whitefriar tại Dublin, Ai-len. Thánh Valentine thành Terni là giám mục giáo phận Interamna (nay là Terni) khoảng năm 197, tử đạo trong thời bách đạo của hoàng đế Aurelian, cũng được an táng ở Via Flaminia nhưng khác địa điểm với thánh Valentine thành Rôma. Hài cốt của thánh Valentine thành Terni để ở nhà thờ chính ṭa thánh Valentine tại Terni (Basilica di San Valentino).


Sách Catholic Encyclopedia (Bách khoa Công giáo) cũng nói về vị thánh thứ ba tên Valentine được tôn kính ngày 14/2. Ngài chịu tử đạo ở Phi châu với các bạn khác, nhưng người ta không biết ǵ hơn về ngài. Không có yếu tố lăng mạn nào thể hiện trong tiểu sử các vị tử đạo này thời Trung cổ sơ khai. Khi thánh Valentine được liên quan sự lăng mạn hồi thế kỷ 14, sự khác biệt giữa thánh Valentine thành Rôma và thánh Valentine thành Teri hầu như không c̣n.
 

Ngày này được kết hợp với t́nh yêu lăng mạn theo chu kỳ Geoffrey Chaucer thời Trung cổ, khi mà truyền thống yêu thương phong nhă phát triển mạnh, và được kết hợp chặt chẽ với việc trao nhau những lời chúc yêu thương theo kiểu Valentine.

Các biểu tượng Valentine hiện đại gồm nét vẽ h́nh trái tim, chim bồ câu và h́nh Thần ái t́nh có cánh. Từ thế kỷ 19, các lời chúc viết tay phổ biến rộng răi dẫn đến việc sản xuất hàng loạt các thiệp chúc. Việc gởi thiệp Valentine rất phổ biến ở Anh lúc đó. Năm 1847, Esther Howland kinh doanh phát đạt ở Worcester, Massachusetts, về sản xuất thiệp Valentine làm thủ công theo kiểu Anh. Thiệp Valentine cũng phổ biến ở Mỹ hồi thế kỷ 19, việc tặng thiệp ngày nay vẫn phổ biến hơn là trực tiếp tỏ t́nh, tiên báo ngành thương nghiệp hóa các ngày lễ ở Mỹ. Ngày T́nh Yêu được coi là một trong các ngày lễ tiêu chuẩn. Hiệp hội Thiệp Hoa kỳ ước tính mỗi năm có khoảng 1 tỷ thiệp Valentine được gởi, chỉ sau lễ Noel với khoảng 2,6 tỷ thiệp được gởi.
 

Lịch Công giáo Rôma năm 1969, lễ thánh Valentine vào ngày 14/2 được chuyển từ Công lịch Rôma sang lịch riêng (địa phương hoặc quốc gia) với lư do: "Dù lễ thánh Valentine đă xưa, được chuyển sang lịch địa phương, ngoài danh xưng của ngài, không ai biết ǵ hơn ngoài việc an táng ngài tại Via Flaminia vào ngày 14/2". Lễ này vẫn được cử hành ở Balzan (Malta), nơi t́m thấy hài cốt ngài, và cũng được các tín đồ Công giáo Truyền thống (Traditionalist Catholics, những người theo lịch cũ từ trước Công đồng Vatican II) cử hành.
 

Người ta cho rằng thánh Valentine chịu tử đạo do chính hoàng đế Claudius II hành quyết. Ông bị Valentine ám ảnh và đă tranh luận với ngài, muốn ngài bỏ đạo để bảo toàn mạng sống. Ngài cương quyết từ chối và c̣n thuyết phục Claudius gia nhập đạo, v́ vậy mà ngài bị xử tử. Trước khi bị hành quyết, hoàng đế bắt ngài phải làm phép lạ chữa khỏi mù cho con gái viên cai ngục.
 

Truyền thuyết khác cho rằng hoàng đế thấy thanh niên độc thân th́ làm binh sĩ tốt hơn nên ông cấm thanh niên lấy vợ sớm. Tuy nhiên, linh mục Valentine thấy vô lư và vẫn bí mật cử hành lễ hôn phối cho các thanh niên. Claudius biết chuyện liền ra lệnh bắt và tống giam Valentine. Trước giờ hành quyết, Valentine viết tấm thiệp Valentine đầu tiên gởi cho con gái viên cai ngục bày tỏ sự quư mến thân hữu, kư tên Valentine, và ngài bị xử trảm.
 

Theo lịch Athen cổ, thời gian giữa tháng Giêng và tháng Hai là tháng Gamelion, thời gian dành cho hôn nhân thánh của Thần Zeus và Thần Hera. Theo lịch La mă cổ, lễ Lupercalia được cử hành từ 13 đến 15 tháng 2, nghi lễ cổ này liên quan sự sinh sản. Đây là lễ hội địa phương của thành Rôma. Lễ hội phổ biến hơn là lễ hội Juno Februa, nghĩa là "Thần thanh tẩy Juno" hoặc "Thần trinh khiết Juno", được cử hành vào 13 -14 tháng 2. Giáo hoàng Gelasius I (492–496) đă thành lập lễ này năm 946 để tưởng nhớ "những người mà tên họ được tôn kính trong nam giới, nhưng hành động của họ chỉ có Chúa biết, trong đó có Valentine".


Nhiều người cho rằng có thể giáo hội Công giáo muốn Công giáo hóa lễ hội Lupercalia của dân ngoại. Theo William M. Green, giáo hội Công giáo không thể loại bỏ tận gốc lễ hội Lupercalia nên đă dành riêng một ngày kính Đức Mẹ Maria.

 

Tại Anh, Ngày T́nh Yêu bắt đầu phổ biến rộng răi khoảng thế kỷ VII. Khoảng giữa thế kỷ VIII, ngày này phổ biến đối với bạn bè và những người yêu nhau trong mọi tầng lớp xă hội, họ trao tặng nhau các kỷ vật yêu mến hoặc thư từ cho nhau. Cuối thế kỷ VIII, người ta in những tấm thiệp thay cho thư từ nhờ kỹ thuật in ấn tiến bộ. Thiệp chúc là cách để người ta dễ bày tỏ t́nh cảm hơn là nói trực tiếp. Thập niên 1700, người Mỹ tặng nhau những tấm thiệp tự làm. Thập niên 1840, Esther A. Howland bắt đầu bán những tấm thiệp đầu tiên ở Mỹ. Howland được coi là mẹ của Valentine.
 

Từ giữa thế kỷ 20, việc tặng thiệp được mở rộng thành việc tặng quà ở Mỹ, thường là nam tặng cho nữ. Các món quà như vậy chủ yếu là hoa hồng và chocolate gói trong giấy bóng đỏ theo h́nh trái tim. Vào thập niên 1980, công nghệ kim cương phát triển khiến cho Ngày T́nh Yêu là dịp để tặng đồ trang sức. Theo kiểu trào phúng, Ngày T́nh Yêu c̣n là Ngày Nhận thức Độc thân (Singles Awareness Day). Tại một số trường tiểu học Bắc Mỹ, học sinh trang trí lớp học, tặng thiệp cho nhau và cùng ăn kẹo. Thiệp của các học sinh thường ngụ ư đánh giá cao về nhau.
 

Sự phát triển của Internet càng nâng cao và tạo các truyền thống mới, đó là thói quen tặng e-card (thiệp điện tử) cho nhau. Dù sao th́ truyền thống và thói quen này vẫn tốt, rất nên duy tŕ.
 

Theo Hiệp hội Thiệp, ước tính mỗi năm có khoảng 1 tỷ thiệp được gởi vào dịp Ngày T́nh Yêu, chỉ đứng thứ nh́ so với việc gởi thiệp Noel – khoảng 2,6 tỷ tấm thiệp được gởi trong dịp Noel. Ngày T́nh Yêu cũng được kỷ niệm ở Canada, Mexico, Anh, Pháp và Úc. Ngày nay, hầu như nước nào trên thế giới cũng kỷ niệm Ngày T́nh Yêu.
 

 Trầm Thiên Thu (Chuyển ngữ từ History.com)